Nhiều nghiên cứu sinh viết phần bàn luận bằng cách nhắc lại phần kết quả với những từ khác. Đó là phần bàn luận không có giá trị — và hội đồng nhận ra ngay.
Sự khác nhau giữa kết quả và bàn luận
Phần kết quả trình bày điều dữ liệu cho thấy, không diễn giải.
Phần bàn luận trả lời: điều đó có nghĩa gì, nó khớp hay không khớp với hiểu biết hiện có, và vì sao.
Nếu bạn xoá phần kết quả đi mà phần bàn luận vẫn đọc được như một bản tóm tắt, thì phần bàn luận của bạn chưa làm đúng việc của nó.
Cấu trúc dùng được
Mở đầu — nhắc lại câu hỏi và phát hiện chính, gọn. Hai tới ba câu, không phải một trang.
Diễn giải từng phát hiện chính. Với mỗi phát hiện: nó cho thấy điều gì, cơ chế nào có thể giải thích nó.
Đối chiếu với nghiên cứu trước. Đây là phần quan trọng nhất. Kết quả của bạn khớp với ai, khác với ai, và vì sao khác — khác về đối tượng, về phương pháp, về bối cảnh.
Đừng né những nghiên cứu cho kết quả trái ngược với bạn. Nêu ra và giải thích được là dấu hiệu bạn nắm vững lĩnh vực.
Ý nghĩa. Về mặt lý thuyết và về mặt ứng dụng, nếu có. Nói ở mức có căn cứ, đừng thổi phồng.
Giới hạn. Trung thực và cụ thể.
Hướng nghiên cứu tiếp theo. Xuất phát từ giới hạn và từ câu hỏi mới mà kết quả của bạn mở ra.
Viết phần giới hạn thế nào
Đây là phần nhiều người viết sai theo hai hướng ngược nhau.
Viết quá sơ sài: một câu kiểu nghiên cứu còn một số hạn chế nhất định. Câu này không nói gì và người đọc hiểu là bạn không muốn nói.
Viết quá tự phê: liệt kê mọi điểm yếu tới mức làm mất giá trị công trình của chính mình.
Mức đúng: nêu ba tới bốn giới hạn thực chất, mỗi giới hạn kèm một câu về việc nó ảnh hưởng tới kết luận thế nào và cách khắc phục ở nghiên cứu sau. Cách viết này biến giới hạn thành thể hiện năng lực đánh giá thay vì lời thú nhận.
Những lỗi thường gặp
- Kết luận vượt quá dữ liệu. Nếu bạn quan sát thấy hai thứ đi cùng nhau, đừng viết như thể đã chứng minh cái này gây ra cái kia.
- Đưa dữ liệu mới vào phần bàn luận. Mọi số liệu phải xuất hiện ở phần kết quả trước.
- Trích dẫn tràn lan. Bàn luận không phải nơi trưng bày số lượng tài liệu đã đọc; chỉ trích những gì thực sự liên quan tới việc diễn giải.
- Quá dài. Phần bàn luận lan man làm loãng những điểm mạnh. Viết xong hãy cắt đi một phần tư.
Một cách kiểm tra
Sau khi viết xong, tự trả lời ba câu:
- Người đọc phần này có hiểu được đóng góp chính của tôi là gì không?
- Tôi đã giải thích được vì sao kết quả của tôi khác với các nghiên cứu trái chiều chưa?
- Mọi khẳng định của tôi có dữ liệu hoặc tài liệu chống lưng chưa?
Nếu một câu chưa trả lời được, đó là chỗ cần sửa.
Về giọng viết
Viết chắc chắn ở những chỗ có căn cứ, và thận trọng ở những chỗ suy đoán — nhưng phải phân biệt rõ hai loại bằng cách diễn đạt. Một phần bàn luận mà mọi câu đều dè dặt như nhau khiến người đọc không biết đâu là phát hiện của bạn, đâu là phỏng đoán.
Câu hỏi thường gặp
Phần bàn luận khác phần kết quả thế nào?
Phần kết quả trình bày điều dữ liệu cho thấy, không diễn giải. Phần bàn luận trả lời điều đó có nghĩa gì và vì sao khớp hoặc không khớp với hiểu biết hiện có.
Phần nào trong bàn luận quan trọng nhất?
Đối chiếu với nghiên cứu trước: kết quả của bạn khớp với ai, khác với ai, và vì sao khác. Đừng né những nghiên cứu cho kết quả trái ngược.
Viết phần giới hạn ở mức nào là vừa?
Ba tới bốn giới hạn thực chất, mỗi giới hạn kèm một câu về ảnh hưởng tới kết luận và cách khắc phục ở nghiên cứu sau.
Có được đưa dữ liệu mới vào phần bàn luận không?
Không. Mọi số liệu phải xuất hiện ở phần kết quả trước; bàn luận chỉ diễn giải những gì đã trình bày.
Cách kiểm tra phần bàn luận đã đạt chưa?
Tự hỏi ba câu: người đọc có hiểu đóng góp chính không, đã giải thích vì sao khác với nghiên cứu trái chiều chưa, và mọi khẳng định đã có căn cứ chưa.
