Có một quan niệm phổ biến và tai hại: làm nghiên cứu trước, viết sau. Kết quả là nghiên cứu sinh dành ba năm làm thí nghiệm rồi dành năm cuối trong hoảng loạn để viết ba trăm trang.
Người viết đều từ năm đầu có trải nghiệm khác hẳn.
Viết sớm được cái gì
- Viết là cách phát hiện lỗ hổng trong suy nghĩ. Bạn tưởng mình hiểu một khái niệm cho tới khi phải viết ra một đoạn về nó.
- Bản nháp sớm cho người hướng dẫn cái để phản hồi. Phản hồi trên bản viết cụ thể hơn nhiều so với phản hồi trên lời kể.
- Giảm khối lượng dồn vào cuối. Đây là lý do đơn giản nhất và cũng quan trọng nhất.
Thứ tự viết thực tế
Đừng viết theo thứ tự các chương xuất hiện trong luận án. Thứ tự viết hiệu quả thường là:
Phương pháp trước. Bạn viết được ngay khi vừa làm xong, khi chi tiết còn tươi trong đầu. Chương này ít thay đổi nhất về sau.
Kết quả tiếp theo, viết dần theo từng phần khi có dữ liệu.
Tổng quan tài liệu viết dần suốt quá trình — mỗi lần đọc một bài quan trọng thì ghi luôn một đoạn. Đừng để tới cuối mới đọc lại hai trăm bài.
Bàn luận sau khi có kết quả.
Mở đầu và kết luận viết sau cùng, vì lúc đó bạn mới biết luận án thực sự nói gì. Nhiều người viết mở đầu đầu tiên rồi phải viết lại hoàn toàn.
Vượt qua trang trắng
- Viết bản xấu trước. Bản đầu tiên không cần hay, chỉ cần tồn tại. Sửa một đoạn dở dễ hơn nhiều so với viết từ trang trắng.
- Bắt đầu bằng đoạn dễ nhất của chương, không nhất thiết là đoạn đầu.
- Viết theo thời lượng, không theo số trang. Đặt mục tiêu ngồi viết chín mươi phút, không đặt mục tiêu ba trang — có ngày ba trang là dễ, có ngày một đoạn đã khó.
- Dừng khi còn biết mình viết tiếp gì. Kết thúc buổi viết giữa một ý bạn đang nắm rõ khiến buổi sau khởi động dễ hơn nhiều.
Về nhịp viết
Viết đều mỗi ngày một khoảng ngắn hiệu quả hơn dồn cả cuối tuần. Bộ não cần thời gian xử lý ngầm giữa các buổi, và việc quay lại thường xuyên giữ cho mạch suy nghĩ không bị đứt.
Nếu công việc bận, hãy giữ lấy một khoảng nhỏ cố định trong ngày thay vì chờ một ngày rảnh — ngày rảnh hiếm khi tới.
Quản lý bản thảo
Đặt tên file theo ngày, giữ các phiên bản cũ, sao lưu ít nhất hai nơi. Mất bản thảo là chuyện có thật và nó xảy ra vào lúc tệ nhất.
Dùng một công cụ quản lý tài liệu tham khảo ngay từ đầu. Chuyển đổi giữa các định dạng trích dẫn ở giai đoạn cuối bằng tay là việc mất nhiều ngày và rất dễ sai.
Khi thấy bế tắc
Bế tắc trong viết thường không phải vấn đề về viết, mà là dấu hiệu bạn chưa rõ mình muốn nói gì. Khi đó, hãy thử giải thích chương đó cho một người ngoài ngành trong năm phút. Chỗ bạn ấp úng chính là chỗ suy nghĩ chưa thông.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên bắt đầu viết luận án?
Ngay từ năm đầu. Viết sớm giúp phát hiện lỗ hổng trong suy nghĩ, cho người hướng dẫn cái cụ thể để phản hồi, và giảm khối lượng dồn vào năm cuối.
Nên viết chương nào trước?
Phương pháp trước vì viết được ngay khi chi tiết còn tươi, rồi tới kết quả, tổng quan viết dần suốt quá trình, bàn luận sau khi có kết quả, mở đầu và kết luận sau cùng.
Làm sao thoát khỏi trang trắng?
Viết bản xấu trước vì bản đầu chỉ cần tồn tại chứ không cần hay, bắt đầu bằng đoạn dễ nhất, và đặt mục tiêu theo thời lượng chứ không theo số trang.
Nên viết đều mỗi ngày hay dồn cuối tuần?
Viết đều mỗi ngày một khoảng ngắn hiệu quả hơn, vì bộ não cần thời gian xử lý ngầm giữa các buổi và mạch suy nghĩ không bị đứt.
Bế tắc khi viết là dấu hiệu của gì?
Thường không phải vấn đề về viết mà là chưa rõ mình muốn nói gì. Thử giải thích chương đó cho người ngoài ngành trong năm phút, chỗ bạn ấp úng là chỗ chưa thông.
