Hãy thử: đưa luận án cho một người trong ngành và quan sát. Họ sẽ lật qua các hình trước, đọc chú thích, rồi mới quay lại đọc chữ. Đây là cách người bận đọc, và hội đồng của bạn là người bận.
Nguyên tắc: mỗi hình tự đứng được
Người đọc phải hiểu được hình mà không cần đọc phần thân bài. Nghĩa là chú thích phải nói đủ: hình này thể hiện gì, trên đối tượng nào, điều kiện nào, và các ký hiệu nghĩa là gì.
Cách kiểm tra: che phần thân bài đi, chỉ nhìn hình và chú thích. Bạn có hiểu không?
Chọn dạng trình bày đúng
- Bảng khi người đọc cần con số chính xác, hoặc khi so sánh nhiều thuộc tính của vài đối tượng.
- Biểu đồ khi cái cần truyền đạt là xu hướng, so sánh về độ lớn, hoặc phân bố.
- Sơ đồ khi cần thể hiện quy trình, cấu trúc, hoặc quan hệ.
Lỗi hay gặp: dùng bảng cho thứ đáng lẽ là biểu đồ. Một bảng hai mươi dòng số liệu mà thông điệp chỉ là xu hướng tăng thì nên là một biểu đồ.
Lỗi ngược lại cũng có: vẽ biểu đồ cho ba con số. Ba con số thì viết thẳng trong câu văn.
Những lỗi khiến hình khó đọc
- Chữ quá nhỏ. Kiểm tra bằng cách in ra giấy ở đúng khổ. Trên màn hình lúc phóng to thì hình nào cũng đẹp.
- Trục không ghi đơn vị. Lỗi cơ bản mà xuất hiện thường xuyên.
- Quá nhiều đường trên một biểu đồ. Quá năm sáu đường là mắt không theo được. Tách thành nhiều hình.
- Phân biệt chỉ bằng màu. Luận án hay được in đen trắng, và một phần người đọc gặp khó khăn phân biệt màu. Dùng thêm kiểu đường nét hoặc ký hiệu điểm khác nhau.
- Không thể hiện độ biến thiên. Cột trơn không có thanh sai số khiến người đọc không đánh giá được ý nghĩa của khác biệt.
- Trục bị cắt để phóng đại khác biệt. Nếu buộc phải cắt trục, phải thể hiện rõ.
Bảng biểu
- Ít đường kẻ. Đường kẻ dày đặc làm rối; nhiều quy chuẩn trình bày chỉ dùng vài đường ngang chính.
- Số liệu căn theo dấu thập phân để mắt so sánh được theo cột.
- Số chữ số thập phân nhất quán và phù hợp với độ chính xác thật của phép đo. Ghi bảy chữ số thập phân cho một phép đo chỉ chính xác tới hai là sai về bản chất.
- Đơn vị đặt ở tiêu đề cột, không lặp lại ở từng ô.
Chú thích viết thế nào
Cấu trúc dùng được: một câu nói hình thể hiện gì, một câu về điều kiện hoặc phương pháp, rồi phần giải thích ký hiệu.
Với hình, chú thích thường đặt bên dưới; với bảng, thường đặt bên trên. Kiểm tra quy định trình bày của cơ sở đào tạo vì các nơi khác nhau.
Về hình lấy từ nguồn khác
Nếu bạn dùng lại hình từ một công trình khác, cần ghi nguồn và trong nhiều trường hợp cần xin phép chủ sở hữu bản quyền. Với hình bạn tự vẽ lại dựa trên ý tưởng của người khác, vẫn phải ghi nguồn theo dạng phỏng theo.
Một mẹo tiết kiệm thời gian
Tạo hình bằng một tập lệnh chạy lại được, thay vì chỉnh tay trong phần mềm đồ hoạ. Khi dữ liệu cập nhật hoặc phản biện yêu cầu đổi cách hiển thị, bạn chạy lại thay vì vẽ lại toàn bộ. Trong một luận án có hàng chục hình, khác biệt này là nhiều ngày công.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một hình đã đủ rõ chưa?
Che phần thân bài đi và chỉ nhìn hình cùng chú thích. Nếu bạn vẫn hiểu được hình thể hiện gì thì hình đó tự đứng được.
Khi nào dùng bảng, khi nào dùng biểu đồ?
Bảng khi cần con số chính xác hoặc so sánh nhiều thuộc tính của vài đối tượng. Biểu đồ khi cần truyền đạt xu hướng, so sánh độ lớn hoặc phân bố.
Vì sao không nên phân biệt chỉ bằng màu?
Vì luận án hay được in đen trắng và một phần người đọc gặp khó khăn phân biệt màu. Nên dùng thêm kiểu đường nét hoặc ký hiệu điểm khác nhau.
Số chữ số thập phân trong bảng nên thế nào?
Nhất quán và phù hợp với độ chính xác thật của phép đo. Ghi bảy chữ số cho phép đo chỉ chính xác tới hai là sai về bản chất.
Dùng lại hình từ công trình khác có được không?
Cần ghi nguồn và trong nhiều trường hợp cần xin phép chủ sở hữu bản quyền. Hình tự vẽ lại dựa trên ý tưởng người khác vẫn phải ghi nguồn theo dạng phỏng theo.
