Vừa đi làm vừa làm nghiên cứu sinh: cách sắp thời gian để không đứt gánh

Phần lớn nghiên cứu sinh ở Việt Nam vừa đi làm vừa học. Lời khuyên kiểu hãy dành hai tiếng mỗi ngày nghe hợp lý cho tới khi bạn thử — vì hai tiếng đó luôn là hai tiếng cuối ngày, khi đầu óc đã cạn.

Nguyên tắc nền: chất lượng giờ quan trọng hơn số giờ

Việc nghiên cứu — đọc tài liệu khó, phân tích, viết — cần trạng thái tỉnh táo. Ba tiếng lúc mệt không bằng một tiếng lúc đầu óc còn tươi.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải tôi có bao nhiêu giờ rảnh, mà là khung giờ nào trong ngày tôi còn tỉnh táo, và tôi có thể lấy được bao nhiêu trong đó.

Với nhiều người, câu trả lời là sáng sớm — trước khi công việc và gia đình bắt đầu chiếm chỗ. Một tiếng lúc năm rưỡi sáng thường có giá trị hơn ba tiếng lúc mười giờ đêm.

Phân loại việc theo mức năng lượng

Không phải việc nào cũng cần đầu óc như nhau. Chia làm ba nhóm và ghép vào đúng khung giờ:

• Việc cần đỉnh cao: viết, phân tích, đọc bài khó. Dành cho khung giờ tốt nhất.
• Việc cần vừa: đọc lướt tài liệu, ghi chú, làm biểu đồ. Làm được vào giờ trung bình.
• Việc gần như máy móc: chỉnh định dạng, sắp danh mục tài liệu, tải bài. Để dành cho lúc mệt, hoặc cho những khoảng chờ vụn.

Nhiều người phí khung giờ tốt nhất vào việc nhóm ba vì nó dễ bắt đầu hơn.

Bảo vệ một khối lớn mỗi tuần

Ngoài các khoảng nhỏ hằng ngày, hãy giữ được một khối liền ít nhất bốn tiếng mỗi tuần. Có những việc không làm được trong khoảng ba mươi phút — bắt tay vào phân tích một bộ dữ liệu hay viết một mạch dài cần thời gian khởi động.

Chọn một khung cố định, báo cho gia đình biết, và giữ nó như một cuộc hẹn không huỷ được.

Thương lượng với công việc

Nếu cơ quan biết bạn đang học, hãy trao đổi cụ thể thay vì âm thầm chịu đựng. Những thứ có thể thương lượng: một buổi trong tuần làm việc linh hoạt, nghỉ phép gộp vào giai đoạn cao điểm, hoặc gắn một phần đề tài với công việc chuyên môn ở cơ quan.

Điểm cuối đáng chú ý: nếu nghiên cứu của bạn liên quan tới lĩnh vực cơ quan đang làm, việc này có lợi cho cả hai bên và dễ được ủng hộ hơn nhiều so với xin nghỉ.

Chấp nhận nhịp chậm hơn

Người vừa làm vừa học thường mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành. So sánh bản thân với người học toàn thời gian chỉ tạo áp lực vô ích.

Điều cần theo dõi không phải tốc độ mà là tính liên tục. Ba tháng không đụng tới luận án gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với ba tháng tiến chậm — vì quay lại sau một quãng dài, bạn mất thêm thời gian chỉ để nhớ lại mình đang ở đâu.

Vài việc nhỏ giúp nhiều

• Kết thúc mỗi buổi bằng một dòng ghi chú về việc tiếp theo. Buổi sau bạn bắt đầu ngay thay vì mất hai mươi phút định hướng.
• Tận dụng khoảng vụn cho việc nhóm ba — đọc một bản tóm tắt trên đường đi, ghi lại một ý chợt nghĩ ra.
• Nói với người hướng dẫn về hoàn cảnh của bạn. Kỳ vọng được điều chỉnh khi hai bên hiểu nhau.

Khi thấy quá sức

Nếu tình trạng kiệt sức kéo dài, hãy cân nhắc nghiêm túc việc xin gia hạn hoặc tạm dừng theo quy định, thay vì cố kéo tới mức ảnh hưởng sức khoẻ. Dừng có kế hoạch tốt hơn nhiều so với gục giữa chừng.

Câu hỏi thường gặp