Có một điều ít được nói: phần lớn nghiên cứu sinh, ở một thời điểm nào đó, nghiêm túc nghĩ tới việc dừng lại. Ý nghĩ này tự nó không nói lên điều gì — nó xuất hiện với cả những người sau đó hoàn thành xuất sắc.
Điều đáng làm là phân biệt được mình đang ở tình huống nào.
Những lý do thường là nhất thời
- Vừa nhận một kết quả xấu — bài bị từ chối, thí nghiệm hỏng, buổi báo cáo không suôn sẻ. Cảm giác sau những sự kiện này rất mạnh nhưng thường qua sau vài tuần.
- Đang ở giữa chặng. Giai đoạn giữa của mọi dự án dài đều nặng nề: sự mới mẻ đã hết, đích còn xa.
- Kiệt sức tạm thời sau một giai đoạn làm việc quá tải.
- So sánh với người khác. Thấy bạn cùng khoá đã công bố ba bài trong khi mình chưa có gì.
Với những lý do này, việc cần làm không phải là quyết định mà là nghỉ thật sự một hai tuần rồi đánh giá lại. Ra quyết định lớn khi đang kiệt sức hiếm khi cho quyết định tốt.
Những lý do đáng xem xét nghiêm túc
- Hoàn cảnh cá nhân thay đổi căn bản — sức khoẻ, trách nhiệm gia đình, tài chính không kham nổi.
- Bạn đã tìm ra hướng đi khác thực sự phù hợp hơn, và bằng tiến sĩ không cần thiết cho hướng đó.
- Sau nhiều lần điều chỉnh, đề tài vẫn không khả thi — không tiếp cận được dữ liệu, không có thiết bị, và không có phương án thay thế.
- Tình trạng sức khoẻ tinh thần kéo dài và việc tiếp tục đang gây hại thật.
Điểm chung: đây là những lý do vẫn còn đúng sau khi bạn đã nghỉ ngơi và nhìn lại một cách bình tĩnh.
Các lựa chọn trung gian
Nhiều người nghĩ chỉ có hai cửa: tiếp tục như hiện tại hoặc bỏ hẳn. Thực tế còn:
- Bảo lưu một giai đoạn. Dừng có thủ tục, giữ tư cách người học, quay lại khi hoàn cảnh cho phép. Rất nhiều người đã làm và hoàn thành.
- Chuyển sang hình thức không tập trung nếu quy định cho phép.
- Điều chỉnh phạm vi đề tài cho vừa với nguồn lực thực tế.
- Đổi người hướng dẫn nếu vấn đề nằm ở đó.
Hãy hỏi phòng đào tạo về các lựa chọn này trước khi nghĩ tới việc dừng hẳn. Nhiều người không biết chúng tồn tại.
Nói chuyện với ai
Đừng quyết định một mình. Nên nói với:
- Người hướng dẫn, nếu quan hệ đủ tin cậy. Họ có thể điều chỉnh kế hoạch.
- Một nghiên cứu sinh khoá trên đã qua giai đoạn này.
- Người ngoài học thuật mà bạn tin — họ nhìn thấy những thứ người trong ngành không thấy.
- Chuyên gia tâm lý, nếu tình trạng kéo dài.
Nếu bạn quyết định dừng
Đây là một lựa chọn hợp lệ, không phải thất bại. Vài việc nên làm để dừng cho gọn:
- Làm đúng thủ tục thay vì im lặng biến mất. Điều này giữ cho bạn khả năng quay lại và tránh rắc rối về sau.
- Hoàn tất những gì đang dở nếu có thể — một bài báo gần xong thì nên đăng.
- Lưu lại dữ liệu và bản thảo. Bạn có thể dùng tới sau này theo cách không lường trước.
- Trao đổi rõ với người hướng dẫn về dữ liệu và các công trình chung.
Về những gì không mất đi
Thời gian làm nghiên cứu sinh, kể cả không hoàn thành, để lại năng lực thật: đọc và đánh giá tài liệu chuyên môn, thiết kế và phân tích, viết chặt chẽ, và khả năng theo đuổi một vấn đề khó trong thời gian dài.
Những thứ đó đi theo bạn, dù tấm bằng có hay không.
Câu hỏi thường gặp
Nghĩ tới việc bỏ dở có phải dấu hiệu mình không hợp không?
Không nhất thiết. Phần lớn nghiên cứu sinh có lúc nghĩ tới việc dừng, kể cả những người sau đó hoàn thành xuất sắc.
Làm sao phân biệt mệt mỏi nhất thời với lý do thật?
Lý do thật vẫn còn đúng sau khi bạn đã nghỉ thật sự một hai tuần và nhìn lại bình tĩnh. Ra quyết định lớn lúc kiệt sức hiếm khi cho quyết định tốt.
Ngoài tiếp tục và bỏ hẳn còn lựa chọn nào?
Bảo lưu một giai đoạn, chuyển sang hình thức không tập trung, điều chỉnh phạm vi đề tài, hoặc đổi người hướng dẫn nếu vấn đề nằm ở đó.
Nếu quyết định dừng thì nên làm gì?
Làm đúng thủ tục thay vì im lặng biến mất, hoàn tất những gì gần xong, lưu lại dữ liệu và bản thảo, và trao đổi rõ với người hướng dẫn về công trình chung.
Không hoàn thành thì những năm đó có mất không?
Không. Năng lực đọc và đánh giá tài liệu, thiết kế và phân tích, viết chặt chẽ, và theo đuổi vấn đề khó trong thời gian dài đều đi theo bạn.
