Năm đầu bạn hào hứng. Tới năm ba, có những tháng bạn ngồi vào bàn và không thấy lý do gì để bắt đầu. Đây là trải nghiệm gần như phổ quát và nó không nói lên rằng bạn chọn sai đường.
Vì sao động lực giảm
- Sự mới mẻ hết. Mọi thứ mới đều tạo hứng thú, và hứng thú đó tự nhiên phai đi.
- Không có phản hồi ngắn hạn. Bạn làm việc hàng tháng mà không có gì báo cho biết mình đang tiến.
- Đích còn xa. Ở giữa chặng, cả điểm xuất phát lẫn đích đều mờ.
- Thất bại tích luỹ. Nhiều thí nghiệm không ra, nhiều lần bị từ chối.
Nhìn danh sách này thấy rõ một điều: động lực dao động là đặc tính của công việc, không phải khiếm khuyết của bạn.
Hệ quả thực tế: đừng dựa vào cảm hứng
Nếu bạn chỉ làm việc khi có hứng, bạn sẽ làm rất ít trong hai năm giữa. Người hoàn thành thường không phải người luôn hào hứng — họ là người xây được một hệ thống chạy cả khi không hào hứng.
Vài yếu tố của hệ thống đó:
- Khung giờ cố định. Ngồi vào bàn đúng giờ, bất kể tâm trạng. Việc quyết định có làm hay không tự nó đã tiêu tốn năng lượng; bỏ hẳn quyết định đó đi.
- Đơn vị việc nhỏ. Mục tiêu hôm nay không phải viết chương ba mà là viết một đoạn về cách chọn mẫu. Việc nhỏ dễ bắt đầu, và bắt đầu là phần khó nhất.
- Ngưỡng tối thiểu cho ngày xấu. Đặt một mức rất thấp — hai mươi phút, một đoạn — cho những ngày bạn không muốn làm gì. Giữ được chuỗi liên tục quan trọng hơn khối lượng của một ngày.
Tạo ra phản hồi ngắn hạn
Vì công việc không tự cho bạn phản hồi, hãy tự tạo:
- Ghi lại việc đã làm mỗi ngày. Cuối tháng đọc lại — bạn sẽ thấy mình làm được nhiều hơn cảm giác.
- Đặt mốc nhỏ tự mình kiểm chứng được: xong phần phương pháp, phân tích xong bộ dữ liệu thứ hai, gửi bản nháp cho thầy.
- Đánh dấu khi hoàn thành. Nghe đơn giản nhưng việc nhìn thấy tiến độ tích luỹ có tác dụng thật.
Kết nối lại với lý do ban đầu
Khi mắc kẹt trong chi tiết kỹ thuật hàng tháng trời, dễ quên vì sao mình bắt đầu.
Vài cách kết nối lại: đọc lại đề cương ban đầu của mình; đọc một bài tổng quan hay trong lĩnh vực; đi nghe một seminar về hướng bạn quan tâm; hoặc nói chuyện với người sẽ dùng kết quả nghiên cứu của bạn.
Cách cuối thường hiệu quả nhất với những nghiên cứu có tính ứng dụng.
Về giai đoạn giữa chặng
Đây là giai đoạn khó nhất với hầu hết mọi người, và biết trước điều đó đã giúp ích. Khi bạn đang ở đó, hãy nhớ: cảm giác này có tên, nó phổ biến, và nó qua.
Vài việc cụ thể giúp được: đặt một mốc trung gian rõ ràng để có đích gần hơn; đổi không gian làm việc; nhận một việc nhỏ khác trong ngành để có cảm giác hoàn thành; hoặc nghỉ hẳn một tuần rồi quay lại.
Khi động lực giảm kéo dài
Cần phân biệt giữa dao động bình thường và tình trạng kéo dài kèm mất hứng thú với cả những thứ khác trong đời sống. Nếu bạn nhận ra mình ở tình trạng thứ hai, đây là lúc nên tìm hỗ trợ chuyên môn về tâm lý, không phải lúc tự trách mình thiếu ý chí.
Một cách nhìn
Bốn năm là dài, nhưng nó gồm khoảng một nghìn ngày làm việc. Không cần ngày nào cũng tốt. Chỉ cần phần lớn các ngày đều có làm gì đó, và không có quãng dài nào hoàn toàn trống.
Câu hỏi thường gặp
Mất động lực giữa chặng có phải dấu hiệu chọn sai đường không?
Không. Động lực dao động là đặc tính của công việc dài hạn chứ không phải khiếm khuyết của bạn, và gần như ai cũng trải qua.
Làm sao làm việc được khi không có hứng?
Xây hệ thống không phụ thuộc cảm hứng: khung giờ cố định, đơn vị việc nhỏ dễ bắt đầu, và một ngưỡng tối thiểu rất thấp cho ngày xấu.
Vì sao cảm giác không tiến triển hay xuất hiện?
Vì công việc nghiên cứu không có phản hồi ngắn hạn. Cần tự tạo bằng cách ghi lại việc đã làm mỗi ngày và đặt các mốc nhỏ tự kiểm chứng được.
Cách nào kết nối lại với lý do ban đầu?
Đọc lại đề cương ban đầu, đọc một bài tổng quan hay, đi nghe seminar, hoặc nói chuyện với người sẽ dùng kết quả nghiên cứu của bạn.
Khi nào việc mất động lực cần được hỗ trợ chuyên môn?
Khi tình trạng kéo dài và kèm theo mất hứng thú với cả những thứ khác trong đời sống. Đó là lúc nên tìm hỗ trợ tâm lý chứ không phải tự trách mình thiếu ý chí.
