Đây là phần hiếm khi được nói tới trong các buổi tư vấn tuyển sinh, nhưng gần như mọi nghiên cứu sinh đều trải qua ở mức độ nào đó.
Vì sao quá trình này dễ gây áp lực
- Không có mốc rõ ràng. Ở bậc đại học, mỗi học kỳ có điểm số. Làm nghiên cứu sinh thì có thể sáu tháng trôi qua mà bạn không biết mình tiến hay lùi.
- Thất bại là chuyện thường ngày. Thí nghiệm không ra kết quả, bài bị từ chối, giả thuyết sai. Về mặt khoa học đó là bình thường, nhưng về mặt cảm xúc thì tích luỹ.
- Làm việc một mình nhiều. Đề tài của bạn là duy nhất, nghĩa là không ai hiểu chính xác bạn đang vướng chỗ nào.
- Ranh giới công việc và đời sống mờ. Không có giờ tan làm rõ ràng, nên rất dễ rơi vào cảm giác lúc nào cũng đáng lẽ phải đang làm việc.
Cảm giác mình không xứng đáng
Rất nhiều nghiên cứu sinh sống với ý nghĩ rằng mình được nhận là do may mắn, rằng đến lúc nào đó mọi người sẽ nhận ra mình không đủ giỏi.
Điều đáng nói: cảm giác này phổ biến tới mức nó gần như là một phần của trải nghiệm. Người ngồi cạnh bạn, người bạn nghĩ là giỏi hơn hẳn, nhiều khả năng cũng đang nghĩ y hệt.
Nó không biến mất bằng lý lẽ, nhưng nó nhẹ đi rất nhiều khi bạn biết mình không phải người duy nhất.
Những cách xử lý có ích
Ghi nhật ký công việc. Mỗi ngày vài dòng về việc đã làm. Nó chống lại cảm giác cả tháng không làm được gì — vì khi đọc lại, bạn thấy mình đã làm rất nhiều, chỉ là chưa ra kết quả cuối.
Chia mục tiêu thành mốc nhỏ tự đặt. Vì quá trình không có mốc sẵn, bạn phải tự tạo ra.
Có một nhóm đồng cảnh. Vài người cùng làm nghiên cứu sinh, gặp nhau đều đặn. Không cần cùng ngành — cái cần chia sẻ là trải nghiệm chứ không phải chuyên môn.
Giữ một hoạt động ngoài nghiên cứu. Thể thao, âm nhạc, gì cũng được, miễn là nó cho bạn một chỗ mà giá trị bản thân không phụ thuộc vào kết quả thí nghiệm.
Đặt ranh giới thời gian. Chọn một khoảng trong tuần hoàn toàn không làm việc và giữ nó thật sự.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Có sự khác nhau giữa áp lực bình thường và vấn đề cần được hỗ trợ. Vài dấu hiệu đáng chú ý: mất ngủ kéo dài, không còn thấy hứng thú với những thứ trước đây bạn thích, khó tập trung trong nhiều tuần, hoặc cảm giác nặng nề không dứt.
Nếu bạn nhận ra mình ở tình trạng đó, tìm tới chuyên gia tâm lý là việc nên làm và hoàn toàn bình thường — giống như đi khám khi đau dạ dày kéo dài. Nhiều trường có dịch vụ tư vấn tâm lý miễn phí cho người học.
Nói với người hướng dẫn
Nếu bạn đang gặp giai đoạn khó, cân nhắc nói với người hướng dẫn ở mức bạn thấy thoải mái. Nhiều người thầy đã trải qua đúng những điều đó và có thể điều chỉnh kỳ vọng hoặc tiến độ.
Nếu bạn không thấy an toàn khi chia sẻ với người hướng dẫn, hãy tìm một người khác — trưởng bộ môn, một thầy cô khác, hoặc bộ phận hỗ trợ người học của trường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao làm nghiên cứu sinh dễ gây áp lực tinh thần?
Vì không có mốc đánh giá rõ ràng, thất bại là chuyện thường ngày, phải làm việc một mình nhiều, và ranh giới giữa công việc với đời sống rất mờ.
Cảm giác mình không đủ giỏi có bình thường không?
Rất phổ biến, tới mức gần như là một phần của trải nghiệm. Người bạn nghĩ là giỏi hơn hẳn nhiều khả năng cũng đang nghĩ y hệt.
Cách nào chống lại cảm giác cả tháng không làm được gì?
Ghi nhật ký công việc mỗi ngày vài dòng. Khi đọc lại bạn sẽ thấy mình đã làm rất nhiều, chỉ là chưa ra kết quả cuối.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn về tâm lý?
Khi có mất ngủ kéo dài, mất hứng thú với những thứ trước đây yêu thích, khó tập trung nhiều tuần hoặc cảm giác nặng nề không dứt. Nhiều trường có dịch vụ tư vấn miễn phí.
Có nên nói với người hướng dẫn khi gặp giai đoạn khó không?
Nên, ở mức bạn thấy thoải mái, vì nhiều người thầy đã trải qua điều tương tự. Nếu không thấy an toàn khi chia sẻ, hãy tìm một người khác trong trường.
