Hầu hết cơ sở đào tạo yêu cầu kiểm tra trùng lặp trước khi bảo vệ. Đây là khâu gây lo lắng không cần thiết cho nhiều người, phần lớn vì họ hiểu sai con số.
Phần mềm đo cái gì
Nó so văn bản của bạn với một kho tài liệu và báo cáo những đoạn giống nhau, kèm một tỉ lệ tổng.
Điều quan trọng: tỉ lệ cao không đồng nghĩa với đạo văn, và tỉ lệ thấp không đồng nghĩa với trong sạch. Phần mềm không phân biệt được đoạn trích dẫn hợp lệ có ngoặc kép với đoạn chép lén. Nó cũng không phát hiện được việc diễn đạt lại ý tưởng của người khác mà không ghi nguồn — thứ mà con người nhận ra.
Vì vậy, người đọc báo cáo mới là người quyết định, không phải con số.
Những phần thường bị tính vào tỉ lệ
- Danh mục tài liệu tham khảo. Đương nhiên trùng với người khác vì cùng trích dẫn một nguồn.
- Thuật ngữ chuyên ngành và tên phương pháp. Chỉ có một cách gọi đúng.
- Câu mô tả phương pháp chuẩn. Quy trình chuẩn thì mô tả giống nhau là bình thường.
- Trích dẫn có ngoặc kép và ghi nguồn đầy đủ. Hợp lệ nhưng vẫn bị đếm.
- Nội dung từ chính bài báo của bạn đã công bố trước.
Nhiều hệ thống cho phép loại trừ những phần này khi tính. Hỏi bộ phận phụ trách về cách cấu hình.
Đọc báo cáo thế nào
Đừng nhìn con số tổng. Hãy mở báo cáo chi tiết và xem từng đoạn được đánh dấu:
- Đoạn này trùng với nguồn nào?
- Nó dài bao nhiêu — một cụm thuật ngữ hay cả một đoạn văn?
- Tôi có ghi nguồn cho đoạn này không?
Một luận án có tỉ lệ tổng thấp nhưng có một đoạn dài trùng nguyên với một bài báo mà không ghi nguồn thì có vấn đề nghiêm trọng hơn nhiều so với luận án tỉ lệ cao mà toàn là danh mục tài liệu và thuật ngữ.
Nếu tỉ lệ cao hơn ngưỡng
Việc cần làm theo thứ tự:
- Xác định nguồn gây tỉ lệ cao. Thường một hai nguồn chiếm phần lớn.
- Nếu là danh mục tài liệu hoặc thuật ngữ, đề nghị loại trừ khi tính và giải trình.
- Nếu là công trình của chính bạn, giải trình kèm bằng chứng và kiểm tra quy định về việc dùng lại nội dung đã công bố.
- Nếu là đoạn bạn diễn đạt lại quá sát, hãy viết lại thật sự — đọc, hiểu, gấp tài liệu lại, viết bằng cấu trúc câu của mình.
- Nếu là chép mà quên ghi nguồn, sửa ngay và triệt để.
Cách phòng từ đầu
Cách hiệu quả nhất nằm ở khâu ghi chú, không phải khâu kiểm tra:
- Khi ghi chú, luôn đánh dấu rõ đâu là chép nguyên văn và đâu là ý tóm tắt. Rất nhiều trường hợp trùng lặp bắt nguồn từ việc ghi chú không phân biệt, rồi vài tháng sau tưởng đó là câu của mình.
- Ghi nguồn ngay khi ghi chú, không để sau.
- Tự chạy kiểm tra sớm khi mới xong bản nháp, thay vì đợi tới lúc nộp. Sửa lúc đó dễ hơn nhiều.
Về ngưỡng
Mỗi cơ sở đào tạo có ngưỡng riêng, và cách tính cũng khác nhau. Hỏi rõ ngưỡng của trường mình, cách tính, và những phần nào được loại trừ — hỏi từ sớm chứ không phải khi sắp nộp.
Đừng dựa vào con số nghe được từ người khác, vì họ có thể học ở nơi khác với quy định khác.
Câu hỏi thường gặp
Tỉ lệ trùng lặp cao có nghĩa là đạo văn không?
Không nhất thiết. Phần mềm chỉ đo mức độ giống nhau về câu chữ, không phân biệt được trích dẫn hợp lệ với chép lén. Người đọc báo cáo mới là người quyết định.
Những phần nào thường bị tính oan vào tỉ lệ?
Danh mục tài liệu tham khảo, thuật ngữ chuyên ngành, câu mô tả phương pháp chuẩn, trích dẫn có ngoặc kép, và nội dung từ chính bài báo của bạn.
Nên đọc báo cáo kiểm tra thế nào?
Đừng nhìn con số tổng mà mở báo cáo chi tiết, xem từng đoạn được đánh dấu trùng với nguồn nào, dài bao nhiêu, và bạn có ghi nguồn cho đoạn đó không.
Cách phòng trùng lặp hiệu quả nhất là gì?
Nằm ở khâu ghi chú: luôn đánh dấu rõ đâu là chép nguyên văn đâu là ý tóm tắt, và ghi nguồn ngay khi ghi chú chứ không để sau.
Ngưỡng trùng lặp là bao nhiêu?
Mỗi cơ sở đào tạo có ngưỡng và cách tính riêng. Nên hỏi rõ quy định của trường mình từ sớm thay vì dựa vào con số nghe được từ người học ở nơi khác.
