Một trong những kỹ năng phân biệt nghiên cứu sinh năm nhất với người sắp bảo vệ là khả năng thiết kế nghiên cứu — nghĩa là đi từ một câu hỏi tới một kế hoạch cụ thể có thể trả lời được câu hỏi đó.
Thứ tự đúng
Câu hỏi trước, phương pháp sau. Nghe hiển nhiên nhưng bị vi phạm rất nhiều, đặc biệt khi bạn vừa học được một kỹ thuật mới và muốn dùng nó.
Cách kiểm tra: viết câu hỏi ra giấy, rồi tự hỏi kết quả trông thế nào thì tôi kết luận có, thế nào thì kết luận không. Nếu bạn không trả lời được câu này, thiết kế của bạn chưa đủ rõ.
Những điều cần quyết định trước khi thu thập dữ liệu
Đây là danh sách đáng dán lên tường:
- Đơn vị nghiên cứu là gì — bạn đo trên cái gì.
- Biến số nào là chính, biến nào cần kiểm soát.
- Cỡ mẫu bao nhiêu và vì sao. Tính trước, đừng thu thập rồi mới hỏi có đủ không.
- Cách chọn mẫu. Chọn thế nào ảnh hưởng trực tiếp tới việc bạn được suy rộng kết quả tới đâu.
- Cách phân tích. Quyết định trước, không phải sau khi nhìn thấy dữ liệu.
- Tiêu chí loại bỏ dữ liệu, đặt ra trước và ghi lại.
- Nhóm đối chứng hoặc mốc so sánh nếu thiết kế cần.
Điểm chung của cả danh sách: quyết định trước khi nhìn thấy dữ liệu. Đây là ranh giới giữa nghiên cứu chặt chẽ và việc tìm kiếm kết quả đẹp sau khi đã có số liệu.
Chạy thử trước khi chạy thật
Đây là lời khuyên tiết kiệm nhiều thời gian nhất và ít người làm.
Trước khi thu thập toàn bộ, hãy làm một mẻ nhỏ: vài mẫu, vài người trả lời, một vòng thí nghiệm. Rồi phân tích thử mẻ nhỏ đó với đúng quy trình bạn định dùng.
Việc này phát hiện ra: câu hỏi khảo sát bị hiểu sai, thiết bị cho kết quả không như mong đợi, biểu mẫu ghi thiếu một trường quan trọng, hoặc dữ liệu ở dạng không phân tích được bằng cách bạn định dùng.
Phát hiện sau khi thu thập xong toàn bộ thì thường phải làm lại từ đầu.
Ghi lại mọi thứ khi làm
Giữ một nhật ký nghiên cứu: ngày, việc đã làm, thiết lập, những gì bất thường, quyết định đã thay đổi và lý do.
Bạn sẽ cần nó ở ba thời điểm: khi viết phần phương pháp, khi bị hội đồng hỏi vì sao làm thế này, và khi một kết quả kỳ lạ xuất hiện và bạn phải truy lại xem hôm đó có gì khác thường.
Ba lỗi thường gặp
- Cỡ mẫu quyết định theo nguồn lực chứ không theo yêu cầu. Nếu nguồn lực chỉ cho phép một cỡ mẫu nhỏ, hãy điều chỉnh câu hỏi cho vừa, đừng giữ câu hỏi lớn với dữ liệu không đủ.
- Đổi phương pháp phân tích sau khi thấy kết quả không như ý. Nếu buộc phải đổi, phải nêu rõ trong bài.
- Không lường trước dữ liệu thiếu. Người tham gia bỏ ngang, mẫu hỏng, thiết bị lỗi. Hãy có kế hoạch xử lý từ đầu.
Khi thiết kế của bạn có giới hạn
Mọi nghiên cứu đều có giới hạn. Điều phân biệt công trình tốt không phải là không có giới hạn, mà là tác giả nhận biết và trình bày rõ giới hạn của mình.
Một phần bàn luận nêu thẳng những gì thiết kế này không kết luận được tạo ấn tượng tốt hơn nhiều so với việc im lặng và để người phản biện tự phát hiện.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn câu hỏi trước hay phương pháp trước?
Câu hỏi trước. Cách kiểm tra là tự hỏi kết quả trông thế nào thì kết luận có, thế nào thì kết luận không. Nếu không trả lời được thì thiết kế chưa đủ rõ.
Những gì phải quyết định trước khi thu thập dữ liệu?
Đơn vị nghiên cứu, biến số, cỡ mẫu và lý do, cách chọn mẫu, cách phân tích, tiêu chí loại bỏ dữ liệu và nhóm đối chứng nếu cần.
Vì sao nên chạy thử trước khi chạy thật?
Vì mẻ nhỏ phát hiện ra câu hỏi bị hiểu sai, biểu mẫu thiếu trường, hoặc dữ liệu ở dạng không phân tích được. Phát hiện sau khi thu thập xong thường phải làm lại từ đầu.
Nhật ký nghiên cứu dùng để làm gì?
Dùng khi viết phần phương pháp, khi bị hội đồng hỏi vì sao làm thế này, và khi cần truy lại nguyên nhân của một kết quả bất thường.
Có nên nêu giới hạn của nghiên cứu không?
Nên nêu thẳng. Công trình tốt không phải là không có giới hạn mà là tác giả nhận biết và trình bày rõ, thay vì để người phản biện tự phát hiện.