Chương trình tiến sĩ thường có phần học phần ở giai đoạn đầu. So với việc nghiên cứu, đây là phần dễ nhất — có lịch, có đề cương, có bài kiểm tra. Chính vì dễ mà nhiều người coi nhẹ, rồi vướng.
Các loại học phần
Học phần bổ sung. Dành cho người có bằng bậc trước không cùng ngành hoặc chưa đủ khối lượng kiến thức nền. Đây thường là các học phần ở bậc thạc sĩ mà bạn chưa học.
Học phần ở trình độ tiến sĩ. Thường ít nhưng chuyên sâu, hoặc về phương pháp nghiên cứu.
Chuyên đề tiến sĩ và tiểu luận tổng quan. Không phải học phần theo nghĩa lên lớp, nhưng thuộc phần này của chương trình.
Khối lượng cụ thể tuỳ ngành và tuỳ cơ sở đào tạo, nên phải xem chương trình đào tạo của chính nơi bạn học.
Về học phần bổ sung khi trái ngành
Nếu bạn chuyển từ ngành khác, phần này có thể khá nặng. Vài điều nên làm:
- Hỏi rõ khối lượng ngay từ khi nộp hồ sơ. Đây là yếu tố ảnh hưởng tới thời gian và chi phí của bạn.
- Xem có được miễn giảm không nếu đã học các học phần tương đương ở nơi khác. Nhiều nơi có cơ chế công nhận, nhưng phải làm thủ tục và phải có bảng điểm.
- Đừng coi đó là gánh nặng thuần tuý. Nếu bạn thực sự thiếu nền, những học phần này chính là thứ bạn cần để làm nghiên cứu tử tế.
Những chỗ hay vướng
Học phần chưa hoàn thành từ năm nhất. Đây là tình huống phổ biến nhất: bạn nợ một học phần, định học lại sau, rồi quên, và tới lúc làm thủ tục bảo vệ mới phát hiện.
Học phần không còn được mở. Chương trình đào tạo thay đổi, học phần cũ không mở nữa. Xử lý sớm thì có cách thay thế; xử lý muộn thì rắc rối.
Điểm chưa đạt yêu cầu. Nhiều chương trình có yêu cầu về điểm tối thiểu, không chỉ là đạt.
Thời hạn hoàn thành phần học phần. Một số nơi quy định phải xong trong khoảng thời gian nhất định.
Cách tự quản
Việc đơn giản mà hiệu quả: lập một bảng liệt kê mọi học phần bắt buộc, đánh dấu tình trạng từng cái, và kiểm tra lại mỗi học kỳ.
Đồng thời, mỗi năm một lần, xin phòng đào tạo xác nhận tình trạng hoàn thành của bạn. Đối chiếu với bảng của bạn. Sai lệch phát hiện sớm thì dễ xử lý.
Tận dụng phần học phần
Vài cách biến phần này thành có ích thật thay vì chỉ qua cho xong:
- Chọn học phần tự chọn gắn với đề tài của bạn nếu có quyền chọn.
- Dùng bài tập lớn của học phần để làm phần việc của luận án. Trao đổi với giảng viên phụ trách — nhiều người sẵn sàng nếu nội dung phù hợp.
- Làm quen với giảng viên dạy học phần. Họ có thể trở thành người góp ý cho luận án, hoặc thành viên hội đồng sau này.
Một lưu ý về thứ tự
Nếu chương trình cho phép linh hoạt, hãy hoàn thành phần học phần sớm. Lý do: giai đoạn sau bạn sẽ cần toàn bộ sự tập trung cho nghiên cứu và viết, và việc phải quay lại học một học phần vào năm thứ ba là gián đoạn không đáng có.
Câu hỏi thường gặp
Học phần bổ sung dành cho ai?
Người có bằng bậc trước không cùng ngành hoặc chưa đủ khối lượng kiến thức nền. Thường là các học phần bậc thạc sĩ mà bạn chưa học.
Có được miễn học phần đã học ở nơi khác không?
Nhiều nơi có cơ chế công nhận nhưng phải làm thủ tục và phải có bảng điểm. Nên hỏi ngay từ khi nộp hồ sơ.
Vấn đề hay gặp nhất với học phần là gì?
Nợ một học phần từ năm nhất rồi quên, tới lúc làm thủ tục bảo vệ mới phát hiện. Nên lập bảng theo dõi và kiểm tra mỗi học kỳ.
Có cách nào tận dụng phần học phần không?
Chọn học phần tự chọn gắn với đề tài, dùng bài tập lớn để làm phần việc của luận án sau khi trao đổi với giảng viên, và làm quen với người dạy.
Nên hoàn thành học phần vào giai đoạn nào?
Càng sớm càng tốt, vì giai đoạn sau bạn cần toàn bộ sự tập trung cho nghiên cứu và viết.