Không ai nên khuyên bạn có làm nghiên cứu sinh hay không. Nhưng có những câu hỏi mà nếu trả lời thành thật trước, bạn sẽ tránh được rất nhiều thứ.
Bảy câu hỏi
Một — tôi cần tấm bằng này để làm gì?
Nếu câu trả lời là một mục tiêu cụ thể — làm giảng viên, đủ điều kiện cho một vị trí, thực hiện một hướng nghiên cứu — thì tốt. Nếu câu trả lời mơ hồ kiểu để nâng cao trình độ, hãy đào sâu thêm một tầng: nâng để làm gì.
Có những mục tiêu đạt được bằng cách khác nhanh hơn và rẻ hơn nhiều.
Hai — tôi có thích quá trình, hay chỉ thích kết quả?
Bốn năm là quá trình, tấm bằng là một ngày. Nếu bạn không thấy hứng thú với việc đọc, thử, thất bại, viết lại — thì bốn năm đó rất dài.
Cách kiểm tra: bạn đã bao giờ tự tìm hiểu sâu một vấn đề mà không ai yêu cầu chưa?
Ba — tôi chịu được sự mơ hồ tới mức nào?
Nghiên cứu là làm việc trong tình trạng không biết câu trả lời, có khi hàng tháng. Người cần sự rõ ràng và tiến độ đo được thường thấy việc này rất khó chịu.
Bốn — hoàn cảnh của tôi có kham được không?
Tài chính, thời gian, gia đình, sức khoẻ. Trả lời thành thật, không phải trả lời bằng hy vọng.
Năm — tôi có người hướng dẫn phù hợp không?
Nếu chưa xác định được ai, đây là việc cần làm trước khi nộp hồ sơ. Với bậc tiến sĩ, người hướng dẫn quan trọng hơn danh tiếng của trường.
Sáu — tôi có tiếp cận được dữ liệu và nguồn lực cần thiết không?
Rất nhiều người mắc kẹt vì câu này không được hỏi từ đầu.
Bảy — nếu bốn năm nữa tôi không hoàn thành, tôi có tiếc không?
Câu này nghe tiêu cực nhưng nó lọc ra động cơ thật. Nếu bạn thấy quá trình bản thân nó đáng giá, bạn có nền vững hơn nhiều so với người chỉ nhắm tấm bằng.
Cách kiểm tra thực tế trước khi quyết định
- Nói chuyện với ba người: một người đang làm nghiên cứu sinh, một người vừa xong, và một người đã bỏ dở. Người thứ ba cho bạn thông tin mà hai người kia không có.
- Đọc một luận án trong ngành từ đầu tới cuối. Bạn sẽ thấy quy mô công việc thật.
- Thử làm một nghiên cứu nhỏ. Tham gia một đề tài, viết một bài báo cùng ai đó. Trải nghiệm thật đáng giá hơn mọi suy đoán.
- Dự một seminar và một buổi bảo vệ. Xem không khí thật của môi trường bạn sắp bước vào.
Vài lý do nên cân nhắc lại
- Làm vì người khác muốn. Bốn năm khó khăn cần động lực từ bên trong.
- Làm vì chưa biết làm gì tiếp. Nghiên cứu sinh không phải nơi trú chân.
- Làm vì nghĩ nó dễ hơn đi làm. Nó không dễ hơn, chỉ khác.
- Làm để lấy danh xưng. Cái giá quá đắt cho mục tiêu đó.
Và một điều nên nhớ
Không làm nghiên cứu sinh cũng là một lựa chọn hoàn toàn hợp lý. Có rất nhiều con đường phát triển chuyên môn sâu mà không cần qua đường này.
Câu hỏi đúng không phải làm tiến sĩ có tốt không, mà là với mục tiêu cụ thể của tôi, đây có phải con đường hiệu quả nhất không.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi quan trọng nhất trước khi quyết định là gì?
Tôi cần tấm bằng này để làm gì. Nếu câu trả lời mơ hồ kiểu để nâng cao trình độ thì cần đào sâu thêm, vì có mục tiêu đạt được bằng cách khác nhanh và rẻ hơn.
Làm sao biết mình có hợp với công việc nghiên cứu không?
Tự hỏi bạn đã bao giờ tìm hiểu sâu một vấn đề mà không ai yêu cầu chưa, và bạn chịu được tình trạng không biết câu trả lời trong hàng tháng tới mức nào.
Nên nói chuyện với ai trước khi quyết định?
Ba người: một người đang làm nghiên cứu sinh, một người vừa xong, và một người đã bỏ dở. Người thứ ba cho thông tin mà hai người kia không có.
Những lý do nào nên cân nhắc lại?
Làm vì người khác muốn, làm vì chưa biết làm gì tiếp, làm vì nghĩ nó dễ hơn đi làm, hoặc làm chỉ để lấy danh xưng.
Không làm nghiên cứu sinh có phải là kém phát triển không?
Không. Có rất nhiều con đường phát triển chuyên môn sâu mà không cần qua đường này. Câu hỏi đúng là với mục tiêu của bạn, đây có phải con đường hiệu quả nhất không.